📊 SPSS & İstatistik

SPSS'te Tek Örneklem Testleri: t-Testi, Medyan Testi ve Binom Testi

📅 10 Haziran 2026 ⏱️ 12 dk okuma 📊 SPSS & İstatistik

Tek örneklem testleri, elinizde yalnızca bir grup veri olduğunda ve bu grubun özelliğini (ortalama, medyan veya oran) bilinen ya da teorik bir değerle karşılaştırmak istediğinizde kullanılır. Örnek: "Öğrencilerin sınav ortalaması ulusal ortalama olan 70'ten farklı mı?", "Bu fabrikada üretilen ürünlerin ağırlık ortalaması 500 gram olarak belirtilmiş — gerçekten öyle mi?" Bu yazıda SPSS'te sıkça kullanılan üç tek örneklem testini standart bir çerçevede ele alıyoruz.

1

Tek Örneklem t-Testi (One-Sample t-Test)

Nedir?

Tek örneklem t-testi, bir örneklemin ortalamasının araştırmacı tarafından belirlenen sabit bir değere (test değeri) eşit olup olmadığını sınar. Parametrik bir testtir; yani verinin yaklaşık normal dağılım göstermesi beklenir. Küçük örneklemlerde (n < 30) bu varsayım daha kritiktir; büyük örneklemlerde merkezi limit teoremi sayesinde dağılım normalden sapsa bile test sağlam çalışır.

Ne zaman kullanılır?
  • Bağımlı değişken: Sürekli (aralık veya oran ölçeği) — örn. puan, ağırlık, süre
  • Grup sayısı: Tek örneklem
  • Karşılaştırılan: Örneklem ortalaması ↔ sabit bir test değeri
  • Varsayımlar: Normal dağılım (veya n ≥ 30), bağımsız gözlemler
SPSS'te nasıl yapılır?
Analyze → Compare Means → One-Sample T Test

1. Test Variable(s): Ortalamasını test etmek istediğiniz değişkeni taşıyın
2. Test Value: Karşılaştırmak istediğiniz sabit değeri girin (örn. 70)
3. Options: Güven aralığını ayarlayın (varsayılan %95)
4. OK
Çıktı nasıl yorumlanır?

SPSS iki tablo üretir:

One-Sample Statistics: N, Mean, Std. Deviation, Std. Error Mean. Örneklem ortalamanızın test değeriyle farkını buradan görebilirsiniz.

One-Sample Test tablosunda bakılacak değerler:

  • t: Test istatistiği. Büyük mutlak değer, farkın büyüklüğünü gösterir.
  • df: Serbestlik derecesi (n − 1).
  • Sig. (2-tailed): p değeri. p < .05 ise ortalama, test değerinden anlamlı biçimde farklıdır.
  • Mean Difference: Örneklem ortalaması eksi test değeri.
  • 95% CI of the Difference: Farkın güven aralığı. Bu aralık sıfırı kapsamıyorsa fark anlamlıdır.

Örnek: Bir üniversitede 45 öğrencinin final sınav puanlarının ortalaması 67,3'tür. Dersin standart başarı eşiği 70 olarak belirlenmiştir. Tek örneklem t-testi ile "öğrencilerin ortalaması 70'ten anlamlı biçimde düşük müdür?" sorusu sınanır. SPSS çıktısında p = .032 (< .05) çıkarsa H₀ reddedilir; ortalama gerçekten 70'ten farklıdır.

Dikkat: Normallik varsayımını kontrol etmek için önce Analyze → Descriptive Statistics → Explore → Plots → Normality plots with tests yolunu izleyin. Shapiro-Wilk p > .05 ise normallik kabul edilir. Normallik sağlanamıyorsa ve n < 30 ise aşağıdaki Tek Örneklem Medyan Testi'ni tercih edin.

2

Tek Örneklem Medyan Testi (Wilcoxon Signed-Rank Testi)

Nedir?

Tek örneklem medyan testi, bir örneklemin medyanının belirtilen bir değerden farklı olup olmadığını sınar. Parametrik olmayan (non-parametrik) bir testtir; bu nedenle normal dağılım varsayımına ihtiyaç duymaz. SPSS'te bu test pratikte Wilcoxon Signed-Rank Testi ile gerçekleştirilir: her gözlem ile hipotez değeri arasındaki farkların sıraları hesaplanır ve bu sıralar üzerinden istatistik üretilir.

Ne zaman kullanılır?
  • Bağımlı değişken: Sürekli veya sıralı (ordinal) — örn. Likert puanı, gelir, yaş
  • Grup sayısı: Tek örneklem
  • Karşılaştırılan: Örneklem medyanı ↔ sabit bir değer
  • Ne zaman tercih edilir: Normal dağılım sağlanamadığında veya küçük örneklemde (n < 30) t-testine alternatif olarak
SPSS'te nasıl yapılır?
Analyze → Nonparametric Tests → Legacy Dialogs → 1-Sample K-S

— Medyan karşılaştırması için daha doğru yol: —

Analyze → Nonparametric Tests → One Sample
1. Fields sekmesi: Değişkeni "Test Fields" alanına taşıyın
2. Settings sekmesi: "Customize tests" → "Compare median to hypothesized (Wilcoxon signed-rank)" seçin
3. Hypothesized median: Karşılaştırılacak değeri girin (örn. 3)
4. Run
Çıktı nasıl yorumlanır?

Hypothesis Test Summary tablosunda bakılacak değerler:

  • Test Statistic: Wilcoxon W değeri.
  • Sig. (Asymptotic, 2-tailed): p değeri. p < .05 ise medyan, hipotez değerinden anlamlı biçimde farklıdır.

Tabloya çift tıklayarak açılan Model Viewer'da medyanın hangi yönde farklılaştığını gösteren grafik de görüntülenir.

Örnek: Bir araştırmacı, 5'li Likert ölçeğiyle ölçülen "iş tatmini" puanlarının medyanının 3 (nötr) olup olmadığını test etmek istiyor. Veri normal dağılmadığı için Wilcoxon Signed-Rank Testi uygulanır. p = .018 çıkarsa medyan 3'ten anlamlı biçimde farklıdır; yani katılımcılar nötr değil, belirgin bir yönde görüş bildirmiştir.

Dikkat: "1-Sample K-S" testi (Kolmogorov-Smirnov) medyan testi değil, normallik testidir. Medyan karşılaştırması için "One Sample → Wilcoxon signed-rank" yolunu kullanın.

3

Binom Testi (Binomial Test)

Nedir?

Binom testi, yalnızca iki kategorisi olan (ikili/binary) bir değişkendeki gözlenen oranın, araştırmacının belirlediği teorik bir oranla uyuşup uyuşmadığını sınar. Parametrik değildir; ham gözlem sayıları üzerinden çalışır ve örneklem büyüklüğüne bakılmaksızın uygulanabilir. Küçük örneklemlerde özellikle tercih edilir çünkü ki-kare testi küçük n'lerde güvenilmez sonuçlar verebilir.

Ne zaman kullanılır?
  • Bağımlı değişken: İkili kategorik — örn. başarılı/başarısız, evet/hayır, erkek/kadın
  • Grup sayısı: Tek örneklem
  • Karşılaştırılan: Gözlenen oran ↔ beklenen teorik oran (örn. 0.50)
  • Ne zaman tercih edilir: Beklenen frekans < 5 olan hücre varsa ki-kare yerine; küçük örneklemlerde
SPSS'te nasıl yapılır?
Analyze → Nonparametric Tests → Legacy Dialogs → Binomial

1. Test Variable List: İkili değişkeni taşıyın
2. Test Proportion: Teorik oranı girin (örn. 0.50 eşit dağılım için, 0.30 literatür değeri için)
3. Define Dichotomy: "Get from data" seçili bırakın (ya da kategorileri manuel belirleyin)
4. OK
Çıktı nasıl yorumlanır?

Binomial Test tablosunda bakılacak değerler:

  • N: Her kategori için gözlem sayısı.
  • Observed Prop.: Gözlenen oran (örn. .62).
  • Test Prop.: Girdiğiniz teorik oran (örn. .50).
  • Exact Sig. (2-tailed): p değeri. p < .05 ise gözlenen oran, teorik orandan anlamlı biçimde farklıdır.

SPSS küçük örneklemlerde Exact yöntemi, büyük örneklemlerde Asymptotic yöntemi kullanır.

Örnek: Bir anket çalışmasında 80 katılımcıdan 52'si "Evet" yanıtını vermiştir (%65). Araştırmacı bu oranın eşit dağılımdan (%50) anlamlı biçimde farklı olup olmadığını test etmek istiyor. Binom testi uygulandığında p = .011 (< .05) çıkarsa "Evet" yanıtı gerçekten %50'den anlamlı biçimde fazladır.

Üç Testi Karşılaştırma

Test Ölçülen Değişken Türü Dağılım Varsayımı Tipik Kullanım
One-Sample t-Test Ortalama Sürekli Normal dağılım gerekli Puan, ağırlık, süre ortalaması karşılaştırması
Wilcoxon Signed-Rank Medyan Sürekli veya ordinal Gerekmez Likert puanı, gelir, normalliğin sağlanamadığı sürekli veri
Binom Testi Oran İkili kategorik Gerekmez Evet/Hayır, başarılı/başarısız oranı karşılaştırması

Hangi Testi Seçmeliyim?

Karar üç soruyla verilir:

  1. Değişkenim ne tür? İkili kategorikse → Binom Testi. Sürekli veya ordinalse devam et.
  2. Ortalamayla mı medyanla mı ilgileniyorum? Ortalama → t-Testi veya Wilcoxon. Medyan → Wilcoxon.
  3. Veri normal dağılıyor mu? Evet (veya n ≥ 30) → t-Testi. Hayır ve n < 30 → Wilcoxon Signed-Rank.

SPSS Analizi için Profesyonel Destek

Hangi testi kullanacağınızdan emin değil misiniz? Tez veya araştırmanız için doğru analizi birlikte belirleyelim.

Ücretsiz Danışmanlık Alın

Kaynaklar

  • UCLA OARC. (2026). What Statistical Analysis Should I Use? stats.oarc.ucla.edu
  • Field, A. (2018). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics (5. Baskı). SAGE.
  • Pallant, J. (2020). SPSS Survival Manual (7. Baskı). McGraw-Hill.