🔌 QGIS Plugins

QGIS Plugins: QuickMapServices Nedir?

📅 5 Temmuz 2026 ⏱️ 25 dk okuma 🔌 QGIS Plugins

QuickMapServices (QMS), QGIS'e Google, OpenStreetMap, Bing, Esri ve daha onlarca sağlayıcıdan arka plan haritası eklemeyi tek tıka indiren bir eklentidir. Ancak "tek tık" kolaylığının arkasında tile piramidi, koordinat sistemi uyumluluğu ve lisans kısıtları gibi anlaşılması gereken teknik ve hukuki katmanlar vardır. Bu rehberde QMS'in nasıl çalıştığını, ne zaman güvenle kullanılabileceğini ve ne zaman yerini başka bir çözüme bırakması gerektiğini kapsamlı biçimde ele alıyoruz.

1. QuickMapServices Nedir ve Ne İşe Yarar?

QuickMapServices (QMS), Rus CBS şirketi NextGIS tarafından geliştirilen ve QGIS'in resmi eklenti deposunda en çok indirilen araçlardan biri olan bir Python eklentisidir. Tek işlevi vardır: QGIS haritanıza saniyeler içinde bir arka plan haritası (basemap) katmanı eklemek. Google Yol/Uydu/Hibrit, OpenStreetMap, Bing Uydu, Esri Gri Kanvas, Esri World Imagery, Stamen Toner/Watercolor, Wikimedia gibi düzinelerce servisten birini seçip menüden tıklamanız yeterlidir.

Kavramsal netlik: QMS'in eklediği katman, sunucudan indirilen önceden render edilmiş görsel karolardan (raster tile) oluşur — bir fotoğraf mozaiği gibi düşünün. Bu katmanın üzerinde "bina", "yol" gibi öznitelik verisi sorgulayamaz, seçim yapamaz veya mekansal analiz çalıştıramazsınız. Analiz için gerçek vektör veriye ihtiyacınız varsa (örn. OSM yol ağı), OSM Downloader veya QuickOSM gibi bir veri indirme eklentisi kullanmanız gerekir.

2. Arka Plan: Tile Servisleri Nasıl Çalışır?

QMS'in sunduğu basemap'lerin büyük çoğunluğu XYZ tile standardını kullanır. Bu standardı anlamak, hem QMS'i hem de ileride karşılaşacağınız her türlü web haritası altyapısını (Leaflet, Mapbox, Google Maps) çözmenizi sağlar.

Tile Piramidi ve Zoom Seviyeleri

Bir XYZ servisi, dünya haritasını Web Mercator projeksiyonunda (EPSG:3857) kare karolara böler. Her zoom seviyesi (z), bir önceki seviyenin 4 katı kadar kare içerir: z=0'da tüm dünya tek bir 256×256 piksellik karede, z=1'de 4 karede (2×2), z=2'de 16 karede (4×4) temsil edilir. Genel formül: bir zoom seviyesindeki toplam kare sayısı = 4z. Her kare, {z}/{x}/{y}.png şeklinde bir URL şablonuyla adreslenir; burada x sütun, y satır indeksidir.

z=0 (1 karo) 0/0/0 z=1 (4 karo) 1/0/0 1/1/0 1/0/1 1/1/1 z=2 (16 karo) 2/x/y Her zoom seviyesi bir öncekinin 4 katı karo içerir: toplam karo = 4^z URL şablonu: https://sunucu/{z}/{x}/{y}.png
Şekil 1. XYZ tile piramidi: zoom seviyesi arttıkça karo sayısı katlanarak artar, her karo 256×256 piksellik önceden render edilmiş bir görüntüdür.

XYZ, TMS ve WMTS Farkı

StandartY EkseniKarakteristik
XYZYukarıdan aşağı (Google tarzı)De facto standart; resmi bir OGC standardı değildir ama en yaygın kullanılandır
TMS (Tile Map Service)Aşağıdan yukarı (ters)Eski OSGeo standardı; XYZ ile karıştırılırsa harita dikey ters görünür
WMTSServis tanımına bağlıOGC standardı; bir "GetCapabilities" XML dosyasıyla kendini tanımlar, kurumsal servislerde yaygın
WMS—Karo değil, her istek için sunucuda anlık render edilen görüntü; önbelleklenemez, WMTS'e göre daha yavaş

3. Kurulum

QMS, standart bir QGIS Python eklentisidir ve Eklenti Yöneticisi üzerinden kurulur:

Eklentiler → Eklentileri Yönet ve Yükle…
Arama kutusuna: QuickMapServices
→ Eklentiyi Yükle

Kurulum sonrası üst menüde yeni bir Web → QuickMapServices girişi belirir.

4. Temel Kullanım: Servis Seçme ve Haritayı Yükleme

Kurulumdan hemen sonra QMS, "!Basic" adlı küçük bir servis setiyle gelir: OSM, Google Yol/Uydu/Hibrit/Arazi, Bing Uydu, Esri Gri Kanvas/World Imagery, Stamen Toner/Watercolor, Wikimedia gibi ~15 popüler servis içerir.

Web → QuickMapServices → [Sağlayıcı] → [Servis Adı]
Örnek: Web → QuickMapServices → OSM → OSM Standard

Seçilen servis, katman panelinde bir raster katman olarak belirir ve mevcut proje CRS'ine QGIS tarafından anlık olarak (on-the-fly) yeniden projekte edilerek görüntülenir.

5. Contributed Pack: Genişletilmiş Servis Kütüphanesi

Varsayılan "!Basic" seti yeterli gelmezse, topluluk tarafından derlenen Contributed Pack ile katalog yüzlerce servise genişletilebilir (bölgesel kadastro servisleri, ulusal harita kurumlarının WMTS'leri, tarihsel harita arşivleri dahil).

Web → QuickMapServices → Settings…
"More/Search" sekmesi → Get contributed pack
→ İndirme tamamlanınca arama kutusu tüm yeni servisleri kapsar

Dikkat: Contributed Pack, NextGIS'in resmi olarak test etmediği, topluluğun GitHub üzerinde (nextgis/quickmapservices_contrib) sürdürdüğü bir JSON kayıt defteridir. Bazı girişler zamanla kaldırılmış API anahtarlarına veya artık çalışmayan sunuculara işaret edebilir; bir servis boş/hata veriyorsa önce güncel bir alternatif arayın.

6. Koordinat Sistemi Uyumluluğu: Web Mercator Zorunluluğu

QMS ile eklenen tüm karo servisleri kaynağında EPSG:3857 (Web Mercator) projeksiyonunda üretilmiştir. Proje CRS'iniz farklıysa (örn. UTM Zone 36N — EPSG:32636), QGIS karoları anlık olarak yeniden projekte eder; bu genellikle sorunsuz çalışır ancak iki önemli sonucu vardır:

  • Performans: Anlık yeniden projeksiyon ek işlemci yükü getirir; büyük ölçekte yakınlaştırmalarda hafif gecikme hissedilebilir.
  • Görsel çözünürlük kaybı: Karo, kendi doğal projeksiyonundan farklı bir projeksiyonda yeniden örneklenirken hafif bulanıklaşabilir.

Web Mercator'un kendisi de yüksek enlemlerde alan bozulmasına yol açar (Grönland'ın gerçekte olduğundan çok daha büyük görünmesi klasik örnektir). Bu nedenle görsel bağlam için Web Mercator basemap kullanırken, gerçek alan/mesafe ölçümü gerektiren analizlerinizi mutlaka yerel projeksiyonlu bir CRS'te (Türkiye için UTM Zone 35N/36N) yürütmelisiniz — bkz. Mekansal Veri Türleri yazımızdaki CRS bölümü.

7. Özel (Custom) XYZ Servisi Ekleme

Kendi barındırdığınız bir tile sunucusu (örn. GeoServer'dan üretilen bir GeoWebCache katmanı) veya bir Mapbox özel stili varsa, QMS'e manuel olarak ekleyebilirsiniz:

Web → QuickMapServices → Settings → More → Add/Edit…
URL şablonunu ve zmin/zmax değerlerini girin → Kaydet
# Genel XYZ URL şablonu https://ornek-sunucu.com/tiles/{z}/{x}/{y}.png # Mapbox özel stil örneği (access_token gereklidir) https://api.mapbox.com/styles/v1/{kullanici}/{stil_id}/tiles/256/{z}/{x}/{y}@2x?access_token={token}

TMS kaynaklı bir servis eklerken: Y ekseni ters olduğundan URL şablonunda {-y} kullanılmalıdır; aksi halde harita dikey olarak ters (aynalanmış) görünür.

8. QMS vs QGIS'in Yerleşik XYZ Tiles Bağlantısı

QGIS'in çekirdeğinde, herhangi bir eklenti kurmadan da tek bir XYZ servisi eklemek mümkündür: Tarayıcı (Browser) paneli → XYZ Tiles → Yeni Bağlantı. Peki hangi durumda hangisi tercih edilmeli?

🔷 QuickMapServices kullanın, eğer…

  • Onlarca hazır servisi hızlıca deneyip karşılaştırmak istiyorsanız
  • Kategorilere göre arama/filtreleme işinize yarayacaksa
  • Contributed Pack'teki bölgesel/ulusal servislere ihtiyacınız varsa

🟩 Yerleşik XYZ Tiles kullanın, eğer…

  • Tek, özel bir servis ekleyecekseniz (kurumsal sunucu, Mapbox stili)
  • Eklenti bağımlılığını azaltmak (minimal kurulum) istiyorsanız
  • Bir QGIS proje şablonunu başkalarıyla paylaşırken ek eklenti gerektirmesin istiyorsanız

9. Lisans ve Kullanım Hakları

QMS'in sunduğu "ücretsiz" görünen servislerin her biri, farklı bir kullanım şartına tabidir. Özellikle rapor/harita yayınlarken bu ayrım kritik önem taşır:

SağlayıcıLisans / ŞartTicari Yayında Dikkat Edilmesi Gereken
OpenStreetMapODbLAtıf zorunlu ("© OpenStreetMap katkıda bulunanlar"); ticari kullanım serbest
Google (Yol/Uydu/Hibrit)Google ToSYalnızca Google'ın kendi platformlarında görüntüleme amaçlıdır; üçüncü taraf CBS'te görüntüleyip statik rapor olarak dışa aktarmak ve dağıtmak genellikle şartları ihlal eder
Bing (Microsoft)Bing Maps ToSYüksek hacimli/ticari kullanım için Bing Maps API anahtarı ve ayrı anlaşma gerekir
Esri World ImageryEsri ToSGörüntüleme genelde serbest; türetilmiş ürün/analiz dağıtımı için Esri lisans koşulları kontrol edilmeli
Stamen / CartoDB tabanlıÇoğunlukla CC BY / OSM türeviAtıf gereksinimleri servise göre değişir; kaynak sayfasından kontrol edin
NASA GIBIKamu malı (public domain)Genellikle kısıtlama yoktur

Akademik/profesyonel raporlarda: Bir haritayı basılı rapora, tez ekine veya web sitesine koyarken kullandığınız basemap'in atıf metnini (attribution) Baskı Düzeni'nde (Print Layout) mutlaka görünür şekilde ekleyin — QMS bunu otomatik eklemez.

10. Performans, Önbellek ve Çevrimdışı Kullanım

QGIS, indirilen karoları yerel bir disk önbelleğinde tutar; aynı bölgeye tekrar döndüğünüzde karolar sunucudan değil önbellekten yüklenir. Ancak bu önbellek kalıcı bir çevrimdışı çözüm değildir — önbellek temizlenirse veya farklı bir bilgisayarda çalışılırsa karolar yeniden indirilmelidir.

Sahada internetsiz çalışmak için bir bölgenin karolarını önceden indirip MBTiles paketine dönüştüren araçlar kullanılmalıdır:

  • QTiles eklentisi: Seçilen alan ve zoom aralığı için karoları toplu indirip tek bir MBTiles dosyasına paketler.
  • Processing Toolbox → "Generate XYZ tiles (MBTiles)": QGIS'in dahili aracıyla benzer bir çevrimdışı paket üretilebilir.

11. PyQGIS ile Otomasyon

Proje şablonlarınıza programatik olarak bir XYZ basemap eklemek isterseniz, QMS arayüzünü kullanmadan doğrudan PyQGIS ile bir QgsRasterLayer oluşturabilirsiniz:

from qgis.core import QgsRasterLayer, QgsProject # XYZ katmanı için özel URI sözdizimi url = "type=xyz&url=https://tile.openstreetmap.org/{z}/{x}/{y}.png&zmax=19&zmin=0" osm_layer = QgsRasterLayer(url, "OSM Standard", "wms") # XYZ katmanları QGIS'te 'wms' sağlayıcısı üzerinden yüklenir if osm_layer.isValid(): QgsProject.instance().addMapLayer(osm_layer) else: print("Katman yüklenemedi — URL veya bağlantıyı kontrol edin")

12. Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri

  • Boş/gri karolar: İnternet bağlantısı, kurumsal proxy/güvenlik duvarı engeli veya servisin desteklediği maksimum zoom seviyesinin (zmax) aşılması olabilir.
  • Harita dikey ters görünüyor: TMS kaynaklı bir servis XYZ şablonuyla eklenmiş olabilir; URL'de {y} yerine {-y} kullanın.
  • Servis birden çalışmamaya başladı: Contributed Pack'teki bazı girişler zaman içinde geçersiz API anahtarına veya kaldırılmış sunucuya işaret edebilir; ayarlar üzerinden servisi güncelleyin veya kaldırın.
  • Baskıda atıf/telif metni eksik: QMS basemap'i otomatik atıf eklemez; Baskı Düzeni'nde manuel metin kutusu ile eklenmelidir.
  • Hız sınırlaması (rate limit): Ücretsiz servislerin çoğu saniyede sınırlı istek kabul eder; çok hızlı yakınlaştırma/kaydırma "429 Too Many Requests" hatasına yol açabilir.

13. Pratik Kullanım Senaryoları

  • Georeferans doğrulama: Taranmış eski bir haritayı veya hava fotoğrafını georeferans yaparken, güncel bir uydu/yol basemap'i referans olarak kullanmak hizalama hatalarını hemen ortaya çıkarır.
  • Sunum ve rapor haritaları: Analiz katmanlarınızın altına hızlıca coğrafi bağlam (şehir adları, yol ağı) eklemek için idealdir.
  • Saha dijitalleştirmesi: Bina veya yol sınırlarını manuel dijitalleştirirken güncel uydu görüntüsü üzerinden iz sürmek.

14. Alternatifler ve Ne Zaman Kullanılmamalı

QMS her senaryo için doğru araç değildir:

  • Gerçek mekansal analiz gerekiyorsa (rota, mesafe, öznitelik sorgulama): raster tile yerine OSM Downloader veya QuickOSM ile indirilen vektör veri kullanın.
  • Ticari yayın/dağıtım söz konusuysa: Google/Bing yerine OSM (ODbL) veya resmi lisanslı bir API (Google Maps Platform, Mapbox) tercih edin.
  • Tamamen çevrimdışı saha çalışması gerekiyorsa: QMS'in canlı akışı yerine QTiles ile önceden hazırlanmış MBTiles paketi kullanın.
  • Web'de interaktif harita paylaşmak istiyorsanız: QMS yalnızca QGIS masaüstü içindir; web yayını için QGIS2Web gibi bir dışa aktarma eklentisine ihtiyacınız olacaktır.

QGIS ve CBS Projelerinizde Profesyonel Destek

Arka plan haritası entegrasyonundan uçtan uca CBS analizine kadar uzman ekibimizden destek alın.

Ücretsiz Danışmanlık Alın

Kaynaklar